Ăn đủ nhưng vẫn thiếu chất – người lớn tuổi cần lưu ý gì về khả năng hấp thu?

"Bà vẫn ăn đủ ba bữa, sao kết quả xét nghiệm lại thiếu chất?" Đây là băn khoăn khá thường gặp của nhiều gia đình khi đưa ông bà đi khám.

Ăn đủ bữa chưa chắc đã đủ chất. Và ăn đủ chất cũng chưa chắc cơ thể hấp thu được hết.

Khi tuổi cao, nhiều thay đổi trong hệ tiêu hóa, răng miệng, thói quen ăn uống và thuốc men có thể ảnh hưởng đến lượng dưỡng chất thực sự được cơ thể sử dụng.

Hiểu những yếu tố này giúp gia đình chăm sóc dinh dưỡng cho người lớn tuổi đúng hướng hơn, thay vì chỉ cố cho ăn thêm.

Ăn đủ và hấp thu đủ khác nhau như thế nào?

Ăn đủ là lượng thức ăn đưa vào cơ thể đáp ứng nhu cầu.

Hấp thu đủ là lượng dưỡng chất thực sự đi qua thành ruột vào máu để cơ thể sử dụng.

Giữa hai khâu này là cả một quá trình: nhai, tiêu hóa ở dạ dày, phân giải bởi men tiêu hóa, hấp thu ở ruột non.

Mỗi khâu đều có thể bị ảnh hưởng bởi tuổi tác, bệnh lý hoặc thuốc.

Răng miệng – khâu đầu tiên của tiêu hóa

Răng yếu, mất răng, hàm giả không vừa khiến người lớn tuổi nhai kém.

Thức ăn không được nghiền kỹ sẽ khó tiêu hóa hơn.

Nhiều người vì khó nhai nên tránh thịt, rau xơ, trái cây cứng, dẫn đến khẩu phần thiếu đạm và vi chất mà không nhận ra.

Khám răng định kỳ, chỉnh hàm giả và chế biến món mềm là những bước đơn giản nhưng quan trọng.

Dạ dày tiết ít acid hơn

Ở một số người lớn tuổi, dạ dày có thể tiết ít acid hơn, đặc biệt người bị viêm teo dạ dày.

Acid dạ dày cần cho việc giải phóng vitamin B12 khỏi protein trong thức ăn và hỗ trợ hấp thu một số khoáng chất như sắt, canxi.

Người dùng thuốc giảm tiết acid dạ dày kéo dài cũng có thể bị ảnh hưởng tương tự.

Đây là một lý do khiến người lớn tuổi dễ thiếu vitamin B12 dù vẫn ăn thịt, cá, trứng.

Vitamin B12 – vi chất dễ thiếu nhất ở người cao tuổi

Vitamin B12 cần cho tạo hồng cầu và hoạt động của hệ thần kinh.

Thiếu vitamin B12 có thể gây mệt mỏi, thiếu máu, tê bì tay chân, giảm trí nhớ.

Ngoài acid dạ dày, một số thuốc như metformin dùng trong điều trị tiểu đường cũng có thể ảnh hưởng đến B12 khi dùng lâu dài.

Nếu có triệu chứng nghi ngờ, nên đi khám và xét nghiệm. Việc bổ sung cần theo chỉ định của bác sĩ.

Vitamin D – thiếu do ít nắng và da kém tổng hợp

Theo tuổi, khả năng tổng hợp vitamin D của da khi tiếp xúc ánh nắng có thể giảm.

Người lớn tuổi lại thường ở trong nhà nhiều, ra nắng ít.

Thiếu vitamin D ảnh hưởng đến hấp thu canxi, từ đó ảnh hưởng đến xương.

Ra ngoài trời hợp lý, ăn cá béo, trứng và trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra vitamin D là cách tiếp cận phù hợp.

Canxi – hấp thu giảm theo tuổi

Khả năng hấp thu canxi ở ruột có xu hướng giảm khi tuổi cao, đặc biệt khi thiếu vitamin D.

Uống canxi liều lớn một lần thường hấp thu kém hơn chia nhỏ trong ngày.

Một số thực phẩm và thói quen có thể ảnh hưởng hấp thu canxi như uống quá nhiều cà phê, trà đặc, ăn quá mặn.

Nên lấy canxi từ nhiều nguồn trong bữa ăn và chia đều trong ngày.

Sắt – cần lưu ý cách kết hợp thực phẩm

Sắt từ thịt, cá (sắt heme) thường được hấp thu tốt hơn sắt từ thực vật.

Vitamin C trong rau quả có thể giúp tăng hấp thu sắt từ thực vật.

Trà, cà phê uống ngay trong bữa ăn có thể làm giảm hấp thu sắt.

Người lớn tuổi thiếu máu cần được tìm nguyên nhân, không chỉ bổ sung sắt.

Thuốc đang dùng có thể ảnh hưởng hấp thu

Người lớn tuổi thường dùng nhiều loại thuốc cùng lúc.

Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến cảm giác ngon miệng, vị giác, hấp thu hoặc chuyển hóa dưỡng chất.

Ngược lại, một số dưỡng chất hoặc sản phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc.

Vì vậy, khi dùng thêm sản phẩm bổ sung, nên báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn thời điểm uống phù hợp.

Hệ vi sinh đường ruột và chất xơ

Hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò trong tiêu hóa và sức khỏe tổng thể.

Chế độ ăn ít rau, ít chất xơ, ít vận động có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh và gây táo bón.

Chất xơ hòa tan như Inulin là nguồn thức ăn cho một số lợi khuẩn.

Rau, trái cây, đậu, yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt giúp bổ sung chất xơ tự nhiên.

Nên tăng chất xơ từ từ và uống đủ nước.

Protein – ăn ít nên càng cần chất lượng

Người lớn tuổi ăn ít, nhanh no nên mỗi bữa càng cần có nguồn đạm chất lượng.

Đạm từ trứng, sữa, cá, thịt, đậu nành thường dễ tiêu hóa và có đủ acid amin thiết yếu.

Chế biến mềm, thái nhỏ, nấu chín kỹ giúp dễ ăn và dễ tiêu hơn.

Ăn đa dạng – cách đơn giản để giảm thiếu hụt

Không có thực phẩm nào cung cấp đủ mọi dưỡng chất.

Ăn đa dạng màu sắc rau củ, nhiều loại đạm khác nhau, có cả ngũ cốc, đậu, hạt, sữa giúp giảm nguy cơ thiếu một dưỡng chất cụ thể.

Thay đổi thực đơn thường xuyên cũng giúp người lớn tuổi ăn ngon miệng hơn.

Chia nhỏ bữa giúp tiêu hóa tốt hơn

Ăn quá nhiều trong một bữa dễ gây đầy bụng, khó tiêu ở người lớn tuổi.

Chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày giúp hệ tiêu hóa làm việc nhẹ nhàng hơn.

Bữa phụ có thể là sữa, sữa chua, trái cây mềm, cháo hoặc sản phẩm dinh dưỡng phù hợp.

Cách chế biến ảnh hưởng đến dưỡng chất

Một số vitamin như vitamin C, vitamin nhóm B dễ bị mất khi nấu quá lâu hoặc luộc nhiều nước rồi bỏ nước.

Có thể hấp, luộc vừa chín tới, hoặc dùng cả nước canh để giữ lại phần vitamin tan trong nước.

Rau nên rửa trước rồi mới cắt, không ngâm quá lâu sau khi cắt.

Với người lớn tuổi răng yếu, cần cân bằng giữa nấu mềm để dễ ăn và không nấu quá kỹ làm mất chất. Thái nhỏ, băm nhuyễn là cách giữ được cả hai.

Một ít dầu ăn trong món rau giúp cơ thể hấp thu tốt hơn các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K.

Thời điểm uống trà, cà phê và sản phẩm bổ sung

Nhiều cô chú có thói quen uống trà ngay sau bữa ăn.

Tanin trong trà và một số chất trong cà phê có thể làm giảm hấp thu sắt từ bữa ăn.

Nên uống trà, cà phê cách bữa ăn khoảng một đến hai giờ.

Viên canxi và viên sắt nếu được bác sĩ chỉ định thường không nên uống cùng lúc, vì có thể cạnh tranh hấp thu.

Một số thuốc cần uống lúc đói, một số cần uống sau ăn. Nên hỏi dược sĩ để sắp xếp thời điểm phù hợp với sản phẩm bổ sung.

Nước – dung môi của mọi quá trình tiêu hóa

Nước cần cho việc tiêu hóa, hấp thu và vận chuyển dưỡng chất.

Người lớn tuổi uống ít nước dễ bị táo bón, khô miệng, nhai nuốt khó hơn.

Nên chủ động uống nước rải đều trong ngày, kết hợp canh, súp, sữa.

Người có bệnh tim, bệnh thận cần uống theo hướng dẫn của bác sĩ.

Dấu hiệu có thể đang thiếu chất dù vẫn ăn đủ

Mệt mỏi kéo dài, da xanh xao.

Tê bì, châm chích tay chân.

Hay quên, giảm tập trung.

Sụt cân dù ăn uống bình thường.

Yếu cơ, đi lại chậm hơn.

Vết thương lâu lành, hay ốm vặt.

Những dấu hiệu này có nhiều nguyên nhân, nên đi khám để được xét nghiệm và đánh giá.

Khi nào sản phẩm dinh dưỡng bổ sung có ích?

Khi người lớn tuổi ăn ít, khó đạt đủ đạm và vi chất từ bữa chính.

Khi răng yếu, khó nhai thức ăn cứng.

Khi cần bữa phụ dễ tiêu, dễ uống.

Khi chọn, nên ưu tiên sản phẩm có ghi rõ hàm lượng các dưỡng chất, có chất xơ, ít đường, phù hợp tình trạng sức khỏe. Người có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ.

GIPHA GOLD trong chế độ ăn của người lớn tuổi

GIPHA GOLD là dạng bột pha dễ uống, mỗi gói 30g cung cấp 15g protein thực vật cùng 9 acid amin thiết yếu.

Công thức có nhóm khoáng chất cho xương gồm Calci, Magnesi, Aquamin F, MBP® và Boron, nhóm hướng đến sụn khớp gồm Glucosamine, MSM, Collagen Type II.

Sản phẩm có Inulin, chất xơ hòa tan bổ sung vào khẩu phần.

Có thể dùng làm bữa phụ. GIPHA GOLD không điều trị các tình trạng kém hấp thu hay thiếu vi chất do bệnh lý. Người đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thời điểm dùng phù hợp.

Những sai lầm thường gặp

Sai lầm đầu tiên là nghĩ ăn đủ ba bữa là đủ chất.

Sai lầm thứ hai là tự mua nhiều loại vitamin, khoáng chất uống cùng lúc.

Sai lầm thứ ba là uống trà, cà phê ngay trong bữa ăn thường xuyên.

Sai lầm thứ tư là bỏ qua răng miệng khi ông bà ăn kém.

Sai lầm cuối cùng là không báo cho bác sĩ biết các sản phẩm bổ sung đang dùng.

Kết luận

Ở người lớn tuổi, ăn đủ chưa chắc đã đủ chất, vì khả năng nhai, tiêu hóa và hấp thu có thể thay đổi theo tuổi và theo thuốc đang dùng.

Vitamin B12, vitamin D, canxi, sắt là những vi chất thường cần lưu ý.

Chăm sóc răng miệng, ăn đa dạng, chia nhỏ bữa, đủ chất xơ và nước, kết hợp khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện và cải thiện tình trạng thiếu hụt.

Cơ tạo lực – Xương nâng đỡ – Khớp tạo chuyển động.

Khi có dấu hiệu nghi ngờ thiếu chất, hãy đi khám để được xét nghiệm và tư vấn đúng.

GIPHA GOLD là thực phẩm bổ sung, không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.